Президент көп аял алуу аялдардын жана кыздардын кадыр-баркын басмырлайт, алардын тең укуктуулук жана үй-бүлөдө коргоо укуктарын бузат деп эсептейт. Президент Садыр Жапаров 11-августта Жогорку Кеңешке Жазык кодексинин эки же андан көп аял алуу (көп аялдуулук) үчүн кылмыш жоопкерчилигин караган 176-беренесин алып салууну караган мыйзам долбооруна каршы пикирин жөнөттү.
Садыр Жапаров ЖК депутаттарынын көп аялдуулук үчүн жазаны алып салуу демилгесине эмне үчүн каршы чыкканын түшүндүрдү.
Мамлекет башчысы демилгени Кыргызстандын эл аралык милдеттенмелерине, Үй-бүлө кодексинин жана Конституциянын ченемдерине карама-каршы келген, ошондой эле мыйзам долбоорунун бекитилген концепциясынын чегинен чыккан деп атады.
Президент көп аялдуулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин сактап калуу Кыргыз Республикасы катышкан эл аралык келишимдерге, анын ичинде Аялдарга карата дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу жөнүндө конвенцияга жана Балдардын укуктары жөнүндө конвенцияга ылайык келерин белгиледи.
«Бул документтер мамлекеттерди полигамдык никелерге жол бербөөгө жана тыюу салууга милдеттендирет, анткени алар аялдардын жана балдардын укуктарын бузат, дискриминацияны күчөтөт, мүлктүк талаштарды жаратат жана социалдык теңсиздикке алып келет. Жапаровдун айтымында, көп аялдуулук практикасы аялдардын жана кыздардын кадыр-баркын басмырлайт, алардын үй-бүлөдөгү тең укуктуулук жана коргоо укугун бузат, физикалык, психологиялык жана социалдык бакубаттуулугуна зыян келтирет, гендердик теңсиздикти күчөтөт. Ошондой эле ал материалдык жактан кыйынчылыктарга, баланын жашаган жери боюнча талаштарга, аталыкты аныктоого жана алимент өндүрүүгө алып келет», — дейт президент.
Президент үй-бүлө кодексинин 15-беренесинде никеде турган адам менен никеге турууга тыюу салынганын, бул жубайлардын тең укуктуулугун, үй-бүлөлүк мамилелердин туруктуулугун жана балдардын укуктарын коргоону камсыз кылууга багытталганын баса белгиледи. Кылмыш жоопкерчилиги көп аял алуунун жайылышын алдын алуучу жана жарандардын аң-сезимине үй-бүлөлүк мамилелердин мыйзамдуулугунун маанилүүлүгүн бекитүүчү тоскоолдук болуп саналат. Жапаров 176-берененин алынып салынышы патриархалдык негиздерди бекемдеп, үй-бүлө институтун коомдун негизги өзөгү катары бузуп, адеп-ахлактык жана маданий баалуулуктарга болгон сый-урматты төмөндөтүп, идеологиялык кризиске жана терс социалдык, укуктук жана эл аралык кесепеттерге, анын ичинде ажырашуулардын жана соттук талаш-тартыштардын көбөйүшүнө алып келиши мүмкүн деп эскертти.
Мамлекет башчысы Жогорку Кеңештин регламентине ылайык, экинчи окууда бекитилген концепциянын чегинен чыккан түзөтүүлөрдү киргизүүгө болбой турганын өзүнчө белгиледи. Көп аялдуулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин алып салуу боюнча түзөтүү башында Министрлер кабинетине келип түшкөн долбоордо жок болчу, Юстиция министрлиги менен макулдашылган эмес, негиздемеси жок болчу жана «Нормативдик укуктук актылар жөнүндө» мыйзам талап кылгандай коомдук талкуудан өткөн эмес.
Президент бул норманы кайра карап чыгуу дүйнөлүк коомчулуктун терс реакциясын жаратып, мамлекеттик саясатты сындаган деструктивдүү күчтөр тарабынан пайдаланылышы мүмкүн экенин кошумчалады. Ал ошондой эле мамлекеттик органдардын позициясын билдирди:
«Көп аялдуулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин жоюуга каршы пикирин Улуттук илимдер академиясы, Конституциялык сот, Дин иштери жана этностор аралык мамилелер боюнча улуттук агенттик, Юстиция министрлиги жана Акыйкатчы билдирди. Алар полигамия аялдардын жана балдардын укуктарын бузат, жубайлардын тең укуктуулугунун конституциялык принцибин бузат, басмырлоого өбөлгө түзөт жана үй-бүлө институтун алсыратат, ал эми тыюу салууну алып салуу өлкөнүн эл аралык аренадагы кадыр-баркына зыян келтирет деп белгилешти».
Жогоруда айтылгандарга байланыштуу Садыр Жапаров аялдардын жана балдардын укуктарын коргоонун, гендердик теңчиликти камсыз кылуунун жана үй-бүлө институтун чыңдоонун куралы катары эки аялдуулук жана көп аялдуулук үчүн кылмыш жоопкерчилигин сактоо менен Кылмыш-жаза кодексинин 176-беренесин учурдагы редакциясында калтырууну сунуштады.
25-июнда парламент үч окууда талкуусуз Кылмыш-жаза кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө мыйзам долбоорун кабыл алды. Мыйзам долбоору медиация жол-жобосунун алкагында тараптардын элдешүүсү менен анча оор эмес кылмыштар үчүн кылмыш жоопкерчилигинен бошотууга мүмкүндүк берүүчү норманы Кылмыш-жаза кодексине киргизүүнү сунуштаган.
Негизги өзгөртүүлөр:
Белгилүү болгондой, мыйзам долбоору биринчи окууда ЖК комитетинде каралгандан кийин, ЖК вице-спикери Нурлан Азыгалиевдин №176-беренени күчүн жоготту деп таануу боюнча сунушу киргизилген, ал эки аял алуу жана көп аял алуу үчүн жазаны карайт.
