Кыйын: «Депутат болуп эмнеге келдиңиз?» Жогорку Кеңештин мааниси (Түз эфир)

Жаңы чакырылыштагы Жогорку Кеңеш ишин баштай электе эле коомдо бир суроо жаңырып турат: парламентке кимдер жана эмне максат менен келди? Бул суроо риторикалык эмес. Тескерисинче, демократиялык башкаруунун өзөгүн түзгөн эң негизги суроо.

Бүгүн ушул суроого Кыйын ток-шоусунда жооп издейбиз. Ток-шоунун коноктору: Юрист Таттыбүбү Эргешбаева, Айпери Касымбекова «Санариптик дүйнөдөгү аялдар» фондунун башкы директору. Модератор Кайыргул Урумканова.

Шайлоодон кийин журналисттер жаңы шайланган айрым депутаттарга жөнөкөй, бирок принципиалдуу суроо узатышты:
«Депутат болуп эмнеге келдиңиз?»

Жооптор болсо коомду ойлонтуп койду.

Жооп бар, мазмун жок

Айрым депутаттар бул суроого так, мазмундуу жооп бере алышкан жок. Кээ бирлери жалпы сөздөр менен чектелди:
«Эл үчүн иштейм», «өлкөнү өнүктүрөм», «президенттин саясатын колдойм».

Бирок кандай эл үчүн, кайсы мыйзамдар аркылуу, кайсы көйгөйлөрдү чечүү үчүн — бул суроолор жоопсуз калды. Парламент — ураан айтчу трибуна эмес, мыйзам чыгаруу органы экенин көпчүлүк талапкерлер шайлоо маалында да, андан кийин да так түшүндүрө алган жок.

Парламент — жоопкерчиликтин институту

Жогорку Кеңеш — бул:

• мыйзам жазган,
• өкмөттү көзөмөлдөгөн,
• эл менен бийликтин ортосунда көпүрө болгон орган.

Бул жерге келүү — статус алуу эмес, системалуу жоопкерчилик алуу. Бирок айрым жаңы депутаттардын сөзүнөн парламентке келүүнүн максаты жеке карьера, таасир же кол тийбестик экени байкалган учурлар болду.

Эмне үчүн даярдыксыз келишти?

Мунун бир нече себеби бар:

1. Шайлоо маданиятынын алсыздыгы — шайлоочу талапкердин программасына эмес, образына же эмоция жараткан жүрүм-турумуна добуш берди.
2. Партиялык жана мажоритардык чыпканын иштебеши — талапкердин мыйзам чыгаруу жөндөмү эмес, лоялдуулугу же ресурсу маанилүү болду.
3. Парламенттин ролу тууралуу түшүнүктүн жоголушу — коомдо да, саясатчылар арасында да Жогорку Кеңеш “реалдуу таасири жок орган” катары кабыл алынып калган.

Бул коңгурообу? Ооба.

Эгер депутат эмнеге келгенин түшүндүрө албаса, ал эмне иш кыларын да так билбейт дегенди билдирет. Бул — демократия үчүн коңгуроо. Анткени элдин атынан сүйлөгөн адам биринчи кезекте өзүнүн миссиясын аңдашы керек.

Жогорку Кеңеш — элдин күзгүсү. Эгер күзгүдөн жоопсуз суроолор көрүнүп жатса, маселе бир эле депутатта эмес. Бирок жооп берүүнү үйрөнбөгөн парламент элдин ишенимин кайтара албайт.

Ал эми “депутат болуп эмнеге келдиңиз?” деген суроо — жаңы чакырылыш үчүн экзамен гана эмес, коом үчүн да ой жүгүртүү чекити болуп калды.