Жыргалбек Касаболотов менен подкаст: Пропаганданын таасири. Кыргызстанда дүйнөдө болуп жаткан окуяларды башка өлкөнүн көзү менен карашат

Подкасттын бул чыгарылышында журналисттер Жыргалбек Касаболотов менен Марат Токоев иштеп чыккан “Алданба! — фейктерге туруштук берүү жана медиасабаттуулук” аттуу колдонмонун жаралыш тарыхы, максаты жана коом үчүн мааниси талкууланды. Авторлордун айтымында, колдонмо акыркы жылдардагы маалыматтык чабуулдардын, жалган кабардын көбөйүшүнүн жана социалдык тармактардагы манипуляциялардын күчөшүнүн фонунда пайда болгон. Алар медиасабаттуулукту — ар бир адамдын маалыматты кабыл алууда, талдоодо жана текшерүүдө жоопкерчиликтүү болууга үйрөтүүчү көндүмдөрдүн жыйындысы катары түшүндүрөт.

Жыргалбек Касаболотов колдонмонун тематикасы күнүмдүк маалымат агымындагы эң кеңири тараган көйгөйлөргө багытталганын белгилейт: фейк аккаунттарды таануу, жалданма троллдордун аракеттери, жаңылык менен пропаганданын айырмасын түшүндүрүү, маалыматты текшерүүнүн жөнөкөй, бирок ишенимдүү ыкмалары. Колдонмо жатык тилде жазылып, мисалдар, жөнөкөй тапшырмалар жана көнүгүүлөр менен толукталгандыктан, ар бир окурман үчүн жеткиликтүү.

Подкасттын ортосунда интернеттеги фейктердин кантип түзүлөрү жана кандай ылдамдыкта тарары жөнүндө маек жүрөт. Журналисттер адамдар көбүнчө эмоцияга алдырып, “сенсация”, “заманбап эффект” деген иллюзияга тез түшүп каларын, дал ушундай учурларда фейктер эң натыйжалуу иштээрин түшүндүрүшөт. Ошондой эле алдамчыл аккаунттардын белгилерин, троллдордун жүрүм-турумун таануу жолдорун да жөнөкөй мисалдар менен сыпаттап беришет.

Андан ары колдонмодогу практикалык көнүгүүлөрдүн мааниси талкууланып, фактыларды текшерүүнүн конкреттүү ыкмалары айтылат. Айылда, райондо жашаган адамдар да маалыматты салыштырып текшерүүгө мүмкүн болгон жергиликтүү жана эл аралык булактарды колдонсо болору белгиленет. Журналисттер балдарга жана чоңдорго арналган медиасабаттуулук сабактарын мектеп программасына киргизүү коомдун маалыматтык иммунитетин жогорулатмак деген ой бөлүшөт.

Маектин соңунда медиасабаттуулук көндүмдөрүн калыптандыруудагы негизги тоскоолдуктар сөз болот: адамдардын сенсациялуу кабарларга болгон кызыгуу, тексттин мазмунун окубай эле аталыш менен чектелүү, көнүмүш адаттарды өзгөртүүгө урунган каршылыктар. Ошол эле учурда “Алданба!” сыяктуу колдонмолор бул адаттарды акырындап өзгөртүүгө жардам бере турганын кошумчалашат.

Жыйынтык бөлүгүндө авторлор угармандарга жеке маалыматтык коопсуздукту бекемдөөнүн жөнөкөй кеңештерин беришет: ар бир маалыматты текшерүү, эмоцияга алдырбоо, булактарды салыштыруу, шектүү аккаунттардан алыс болуу. Подкасттын миссиясы коомдо медиасабаттуулук маданиятын жайылтуу жана ар бир жаранга фейк кабарлардан коргонуу үчүн ишенимдүү инструменттерди сунуштоо экени баса белгиленет.